Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Kategoriler
Servisler
Namaz Vakitleri
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir

Ziya Osman Saba’nın Kaybolan İzleri

Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi, şairin pek bilinmeyen bir Boşboğaz gazetesi girişimini de kaydediyor.

Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi, şairin pek bilinmeyen bir Boşboğaz gazetesi girişimini

Doğduğu yalı da mezarı da yok: Ziya Osman Saba’nın kaybolan izleri peşinde.

Ziya Osman Saba’nın kaybolan izleri, Beşiktaş kıyısından Galatasaray’a, Kadıköy’den Eyüpsultan’a dağılıyor. Koçu’nun ansiklopedisi, şairin pek bilinmeyen bir Boşboğaz gazetesi girişimini de kaydediyor. 29 Ocak 2027’de ölümünün 70. yılı doluyor.

Bazı şairler şehri anlatır, Ziya Osman Saba ise kaybolan İstanbul’uyla birlikte izleri de silinen şairlerden. Doğduğu yalı, yaşadığı sokaklar ve hatta mezarı, onun anlattığı İstanbul gibi zamanla gözden kayboldu.

Ziya Osman Saba’nın adı, Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi’nde iki küçük ayrıntıyla geçiyor. Bu ayrıntılar, sessiz bir şairin pek bilinmeyen iki yüzünü gösteriyor.

Beşiktaş’taki Yalıda Başlayan Kısa Bir Ömür

Ziya Osman Saba’nın kısa ömrü, 30 Mart 1910’da Beşiktaş’taki bir yalıda başladı. Babası Osman Bey bir subay, annesi Ayşe Tevhide Hanım’dı. Çocukluğu kalabalık bir aile içinde, ilgi ve sevgiyle geçti.

Ziya Osman Saba
Büyük Doğu Kadrosunda Sessiz Bir Şair (Image Credit: GazeteKadıköy)

Bu mutlu günler uzun sürmedi. Annesi, o yıllarda salgın olan İspanyol nezlesinden öldüğünde Ziya Osman sekiz yaşındaydı. Bu kayıp, şiirlerine ömür boyu yansıyan bir hüzün bıraktı.

Annesinin ölümünden sonra babası evden ayrıldı. Kısa süre sonra yatılı okula verildi; izin günlerinde onu daha çok anneannesi büyüttü.

Galatasaray Sıralarından Yedi Meşale’ye Uzanan Yol

Galatasaray sıralarına Mütareke yıllarında yatılı öğrenci olarak oturdu. Okulda tanıştığı Yaşar Nabi aracılığıyla Yedi Meşale grubuna katıldı. Grubun 1928’de çıkan ortak kitabında onun şiirleri de vardı. İlk şiirleri ise 1927’de Servet-i Fünûn’da yayımlanmıştı.

Bir yıl sınıfta kalınca Cahit Sıtkı Tarancı ile sınıf arkadaşı oldu ve ömürlük bir dostluk başladı. Galatasaray’dan 1931’de mezun oldu, ardından Hukuk Fakültesi’ni bitirdi.

Ziya Osman, şiirin kendisi için bir eğlence değil, “bir ihtiyaç, bir zaruret” olduğunu yazmıştı. Yedi Meşale’nin öteki gençlerinin çoğu başka alanlara yönelse de o, şiirden hiç kopmadı.

Artık Seni Anmayan İstanbul’da Akşam Duası

Artık seni anmayan bir İstanbul, onun en bilinen şiirlerinden birinin merkezinde duruyor. Bütün şiirlerinin toplandığı kitapta 1931 tarihiyle yer alan “Her Akşamki Yolumda”, eve yorgun dönen bir adamın akşamını anlatır. Şair o akşam büyük bir şey istemez; bir cami eşiğinde biraz sükûn arar.

Şiirdeki dua, şehrin değişen yüzüne bir sitem gibidir. Şair, “artık seni anmayan İstanbul’un” boş bir camisinde uyumak ister. O sessizlikte dünyadan tek dileği de yalnızca “zeytin ve ekmek” olur.

Onun İstanbul’u fethedilecek bir metropol değildi. Ahşap evleri, mahalle camileri ve küçük mutluluklarıyla içine sığınılacak bir kucaktı.

ZİYA OSMAN SABA’DAN BİR ŞİİR

Her Akşamki Yolumda

Ziya Osman Saba

Her akşamki yoluma koyulmuş gidiyorum.
Her akşamdan vücudum bu akşam daha yorgun.
Öyle istiyorum ki bu akşam biraz sükûn,
Bir cami eşiğine yatıversem diyorum

-Rabbim, şuracıkta sen bari gözlerimi yum!
Sen, bana en son kalan, ben senin en son kulun;
Bu akşam, artık seni anmayan İstanbul’un
Bomboş bir camiinde uyumak istiyorum.

Sonsuz sessizliğini dinlemek istiyorum.
Bilirim ki taşlığın bir döşek kadar ılık,
Sana az daha yakın yaşamak için artık,
Rabbim, ben yalnız zeytin ve ekmek istiyorum.

1931

Unutulmuş Bir Gazete: Üçüncü Boşboğaz Girişimi

Unutulmuş bir gazete girişimi, Koçu’nun ansiklopedisindeki Boşboğaz maddesinde saklı. Boşboğaz, 1908’de Hüseyin Rahmi ve Ahmed Rasim’in imzasıyla çıkan bir mizah gazetesiydi. Aynı adla kısa ömürlü ikinci bir gazete de çıktı.

Maddeye göre Cumhuriyet döneminde “şâir Ziya Osman” da üçüncü bir Boşboğaz çıkardı. Ama gazetenin devamını sağlayamadı. Bu girişimin tarihini ve içeriğini başka bir kaynakta doğrulayamadık.

Hüzünlü şiirleriyle tanınan bir şairin mizah gazetesi adını taşıyan bir yayına girişmesi şaşırtıcı.

Büyük Doğu Kadrosunda Sessiz Bir Şair

Büyük Doğu kadrosunda da sessiz şairin adı geçiyor. Necip Fazıl Kısakürek’in Eylül 1943’te çıkardığı dergi, ilk döneminde geniş bir yazar kadrosu topladı. Koçu’nun listesinde Ziya Osman Saba, Sait Faik ve İlhan Berk gibi isimlerle yan yana duruyor.

Aynı yıl ilk şiir kitabı Sebil ve Güvercinler yayımlandı. Kitabın adı bile eski İstanbul’un avlularını ve kubbelerini akla getiriyor.

Misakımillî Sokağı’ndaki Mesut Ev ve Varlık

Misakımillî Sokağı’ndaki ev, Kadıköy’de şairin en mutlu yıllarına tanıklık etti. 1945’te Rezzan Hanım’la yaptığı ikinci evlilik, şiirlerine iyimser bir hava getirdi. Bir ara bankadaki görevi için Ankara’ya gitti, ama İstanbul’u çok sevdiği için istifa edip geri döndü. Bir şiirinde bu evi “Mesut olduğumuz ev” diye anar.

Geçen Zaman 1947’de, hikâye kitabı Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi 1952’de çıktı. Kalp rahatsızlığı onu işinden ayırınca eski dostu Yaşar Nabi yanında durdu. Ziya Osman, Varlık Yayınları’nın kitaplarını evinde düzelterek geçimini sağladı.

Son şiirlerini Nefes Almak adlı kitapta topladı. Dosyayı, ölümünden sonra Yaşar Nabi’ye verilmek üzere bir zarfa koyduğu anlatılır. Kitap ölümünden sonra, 1957’de yayımlandı. İstanbul’un değişimini anlatan Değişen İstanbul ise 1959’da okura ulaştı.

Eyüp’te Kaybolan Mezar ve Yetmişinci Yıl Dönümü

Eyüp’te kaybolan mezar, hikâyenin en hüzünlü yanı. Ziya Osman Saba, 29 Ocak 1957’de Kadıköy’de öldü ve Eyüpsultan’daki aile mezarlığına gömüldü. Mezarlığın Kırk Merdivenler mevkii, şiirlerinde ve hikâyelerinde sık sık geçer.

Anadolu Ajansı’nın 2025’teki haberine göre araştırmacılar, şairin oğullarıyla birlikte mezarı aradı ama bulamadı. Aile mezarlığından da bir iz kalmamıştı. Eyüpsultan Belediyesi’nin kaydı ise mezarı Eyüpsultan’daki Kırk Merdivenler Mezarlığı’nda gösteriyor; yani belediye kaydı ile Anadolu Ajansı’nın 2025’te bildirdiği kayıp mezar bilgisi birbirini tutmuyor. Oysa ölümünün onuncu yılında Varlık dergisi ona özel bir sayı ayırmıştı.

Acı olan, şairin bu toprağı yıllar önce dilemiş olması. 1941 tarihli “Toprağım” şiirinde akşam ezanında Eyüpsultan’da, eski bir evde olmayı ister. Toprağının da gözlerine yakın olmasını diler.

İSTANBUL

Ziya Osman Saba

Seni görüyorum yine İstanbul
Gözlerimle kucaklar gibi uzaktan
Minare minare, ev ev,
Yol, meydan.

Geliyor Boğaziçi’nden doğru
Bir iskeleden kalkan vapurun sesi,
Mavi sular üstünde yine
Bembeyaz Kızkulesi.

Bir yanda, serin sabahlarla beraber,
Doğduğum kıyılar: Beşiktaşım.
Baktıkça hep, semt semt, yer yer,
Beş yaşım, onbeş yaşım, ah yirmi yaşım!

Durmuş bir tepende okuduğum mektep,
Askerlik ettiğim kışladır ötesi.
Bir gün bir kızını benim eden
Evlendirme dairesi.

Benim de sayılmaz mı oralar?
Elimi tutar gibi iki yanımdan,
Babamın yattığı Küçüksu,
Anamın toprağı Eyüpsultan.

Önümde, açık kollarıyla boğaz,
Çengelköy’den aktarma Rumelihisarı.
İstanbul, İstanbul’um benim,
Kadıköy’ü, Üsküdar’ı…

Gün olur, Köprü ortasında durur
Anarım, Adalar’da çamların uykusunu.
Gün olur, Beyoğlu’nu özler içim,
Koklamak isterim Tünel’in kokusunu.

Bulut geçer üstünden,
Gemi gelir yanaşır
Bir eski türküdür, kulağıma fısıldar,
“İçi dolu çamaşır.”

Göğünde tanıdım ayın ondördünü.
Kırlarında bilirim baharı,
Herşey içimde, herşey,
İstanbul yadigârı.

Bir daha görüyorum seni dünya gözüyle,
Göğün hep üstümde, havan ciğerlerimdedir.
Ey doğup yaşadığım yerde her taşını
Öpüp başıma koymak istediğim şehir!

29 Ocak 2027’de ölümünün 70. yılı doluyor. Beşiktaş kıyısından Kadıköy sokaklarına ve Eyüp’ün yamaçlarına uzanan bu yol, onu anmak için iyi bir rota olabilir.

Sonuç

Ziya Osman Saba, değişen İstanbul’un hüznünü sade bir dille yazdı. Koçu’nun ansiklopedisi ise ondan geriye kalan küçük izleri kaydetti. Mezarı kaybolsa da şiirleri, İstanbul’un kaybolan yüzünü bugün de taşıyor. Yetmişinci yılında onu anmak, biraz da kendi şehrimizi hatırlamak demek.

En Sık Sorulan Sorular

“Her Akşamki Yolumda” şiiri neyi anlatır?

Eve yorgun dönen bir adamın, artık Tanrı’yı anmayan İstanbul’da boş bir camide biraz sükûn dileyen duasını anlatır. Şair dünyadan yalnızca zeytin ve ekmek ister.

Ziya Osman Saba hangi topluluktandı?

Galatasaray Lisesi’nde okurken Yaşar Nabi aracılığıyla Yedi Meşale grubuna katıldı. Grubun ortak kitabı 1928’de çıktı. Gruptaki gençlerin çoğu başka alanlara yönelirken o şiirden kopmadı.

Ziya Osman Saba’nın başlıca kitapları hangileri?

Sebil ve Güvercinler (1943), Geçen Zaman (1947), Nefes Almak (1957) şiir; Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi (1952) ve Değişen İstanbul (1959) hikâye kitaplarıdır.

Ziya Osman Saba Boşboğaz gazetesi çıkardı mı?

Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi’ndeki Boşboğaz maddesine göre Cumhuriyet döneminde üçüncü bir Boşboğaz çıkardı ama sürdüremedi. Bu bilgiyi başka bir kaynakta doğrulayamadık.

Ziya Osman Saba’nın mezarı nerede?

Eyüpsultan’daki aile mezarlığına gömüldü. Eyüpsultan Belediyesi’nin kaydı mezarı Kırk Merdivenler Mezarlığı’nda gösteriyor; Anadolu Ajansı ise 2025’te mezarın kayıp olduğunu bildirdi. İki bilgi birbirini tutmuyor.

Kaynakça

  • Eyüpsultan Belediyesi. (t.y.). Ziya Osman Saba. 22 Kasım 2026 tarihinde https://www.eyupsultan.bel.tr/tr/main/pages/ziya-osman-saba/1104 adresinden erişildi.
  • Koçu, R. E. (Ed.). (1963). Boşboğaz; Büyükdoğu gazete ve mecmuaları. İstanbul ansiklopedisi (C. 6, ss. 3019–3020, 3263–3264). İstanbul Ansiklopedisi ve Neşriyat Kollektif Şirketi. https://archive.org/details/ansiklopedi-istanbul-ansiklopedisi
  • Türetken, M. (2025, 9 Mart). İstanbul’un tarihi mezarlıklarında edebiyatçıların kaybolan kabirlerini arıyorlar. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/istanbulun-tarihi-mezarliklarinda-edebiyatcilarin-kaybolan-kabirlerini-ariyorlar/3504293
  • Uçman, A. (2008). Saba, Ziya Osman. TDV İslâm ansiklopedisi (C. 35, s. 330). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/saba-ziya-osman