Şişli ve Beşiktaş’ta Otopark Sorunu Çözüm Bekliyor

Haber Özeti

19. yüzyılın sonlarında at arabalarının genişliğine, tramvay hatlarının intizamına veya Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki sakin nüfus projeksiyonlarına göre planlanmış olan Şişli ve Beşiktaş gibi köklü ilçeler, bugün milyonlarca motorlu taşıtın istilası altında can çekişiyor.

Yazar: *Murat Yeşil – İstanbul Yerel

Kaldırımların İşgali, Yoğun Korna Sesleri ve Çıkmaz Sokaklar..

Şişli ve Beşiktaş’ta Otopark Sorunu Çözüm Bekliyor. Dar sokaklar, dik yokuşlar, apartman girişlerini kilitleyen tampon tampona araçlar ve yaya hakkını tamamen gasp eden kaldırım işgalleri… Kırk yıllık bir habercilik refleksiyle sokağın sesini dinlediğimizde; otopark krizinin sadece teknik bir altyapı yetersizliği değil, aynı zamanda kentsel yaşam kalitesini, komşuluk ilişkilerini ve afet güvenliğini tehdit eden devasa bir sosyal krize dönüştüğünü görüyoruz.

19. Yüzyılın Dar Sokaklarında 21. Yüzyıl Ürünü Araç Kuyrukları

Şişli’nin Kurtuluş, Feriköy, Bomonti ve Pangaltı aksındaki ızgara planlı sokakları ile Beşiktaş’ın Çarşı, Ihlamur, Sinanpaşa ve Abbasağa yamaçlarındaki kıvrımlı yokuşları, otomobil çağının çok öncesinde inşa edildi. Bu binaların yapıldığı dönemde hanelerin ikişer üçer araç sahibi olacağı, her köşeden bir kurye motosikletinin fırlayacağı ya da kargo kamyonlarının dar sokakları kapatacağı öngörülmemişti.

Bugün bir apartmanın her dairesine en az bir, kimi zaman iki araç düşüyor. Ancak ne binaların altında kapalı otopark var ne de sokak aralarında cep park alanları.

Sonuç; akşam saatlerinde işten dönen mahalle sakinlerinin sokak aralarında attığı 45 dakikalık sinir harbi turları, dubalarla, kırık sandalyelerle veya boya tenekeleriyle “rezerve” edilmeye çalışılan kamusal alanlar ve her an patlamaya hazır komşu kavgaları.

Kaldırımların Yitirilişi ve Yayanın Sürgünü

Otopark krizinin en ağır bedelini otomobil sahipleri değil, yayalar ödüyor. Şişli ve Beşiktaş sokaklarında yürümek, adeta bir engelli koşu parkuruna dönmüş durumda. Dört tekeri birden kaldırıma çıkmış lüks cipler, kapı eşiklerine kadar yanaşmış sedanlar yüzünden bebek arabalı anneler, yaşlılar ve engelli bireyler doğrudan araç trafiğinin aktığı yola inmek zorunda kalıyor.

Kent halkının en temel hakkı olan “güvenli yürüme hakkı”, araçların istilası karşısında tamamen teslim bayrağını çekmiş vaziyette.

İstanbul’un kalbi sayılan tarihi merkez ilçelerinde günün en kritik sorusu çoğu zaman “Nereye gidiyorsun?” değil, “Aracı nereye bırakacaksın?” sorusudur.

Ziya Osman Saba’nın o dizelerinde huzurla adımladığı, akşamın alacasında eve dönüş yolunu bir sükûnet ritüeline dönüştüren o eski İstanbul kaldırımları; yerini korna seslerinin, egzoz dumanlarının ve kırık parke taşlarının kaosuna bıraktı.

Görünmeyen Büyük Tehdit: Afet Güvenliği ve İtfaiye Krizi

Sorun, estetik ve konfor boyutunun ötesinde, hayati bir güvenlik riski taşıyor: Deprem ve yangın güvenliği. Fatih’in ahşap dokusundaki yangın riskini konuşurken işaret ettiğimiz acil müdahale zaafı, Şişli ve Beşiktaş’ın betonarme sokaklarında otopark engeline takılıyor.

İki tarafı da araçlarla kilitlenmiş, hatta köşeleri dönüş açıları kapatılarak park edilmiş sokaklara ne bir itfaiye arazözünün ne de bir ambulansın zamanında girmesi mümkün.

Olası bir Marmara depreminde binalardan dökülecek molozların bu dar yolları anında kapatacağı gerçeği bir yana, mevcut park düzeni dahi günlük bir kalp krizinde ambulansın sokak başında dakikalarca beklemesine yol açıyor. Altyapı yetersizliği, açıkça insan hayatıyla kumar oynanan bir eşiğe dayanmış durumda.

Çözüm: Daha Çok Otopark mı, Daha Güçlü Toplu Taşıma mı?

Şehir plancıları yıllardır aynı gerçeği vurguluyor: “Daha fazla yol ve otopark yapmak, daha fazla otomobili şehre davet etmekten başka bir işe yaramaz.” Şişli ve Beşiktaş gibi sıkışık dokularda yer altı mekanik otoparkları kısmi bir rahatlama sağlasa da, nihai çözüm kentin merkezini özel araç baskısından arındırmaktan geçiyor.

Avrupa metropollerinde uygulanan “düşük emisyon bölgeleri”, merkeze araçla girişte caydırıcı ücretlendirme, mahalle sakinlerine özel park yetkilendirmesi ve raylı sistemlerin bisiklet/yaya akslarıyla entegrasyonu geciktirilemez adımlardır. Aksi takdirde, kentin bu asırlık merkezleri tekerlekli metal yığınlarının altında nefessiz kalmaya devam edecektir.

Sık Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Şişli ve Beşiktaş’ta otopark sorununun çözülememesinin temel mimari sebebi nedir?

Semtlerin büyük oranda 20. yüzyıl başı veya ortasındaki parselasyon planlarına sahip olması, bitişik nizam yapılaşma nedeniyle binaların kendi kapalı otopark alanlarının bulunmayışı ve sokak genişliklerinin günümüz araç boyutlarına yetersiz gelmesidir.

2. Kapı önüne duba veya sandalye koyarak yer ayırmak yasal mıdır?

Hayır. Karayolları Trafik Kanunu ve Kabahatler Kanunu gereği kamusal alan olan sokak ve cadde kenarlarına izin almaksızın duba, zincir, kasa, sandalye gibi nesneler koyarak araç yeri işgal etmek yasaktır ve idari para cezasına tabidir.

3. Kentsel dönüşüm otopark sorununu çözebilir mi?

Parsel bazlı münferit dönüşümlerde otopark yönetmeliği zorunluluğu nedeniyle binaların altına otopark yapılmaya çalışılsa da, dar sokak girişleri ve zemin kat kısıtları nedeniyle bu yetersiz kalmaktadır. Kalıcı çözüm ada bazlı kentsel dönüşümle ortak yeraltı otoparkları üretmektir.

4. Otopark krizi acil servis araçlarını (itfaiye, ambulans) nasıl etkiliyor?

Daralan sokak genişlikleri ve kontrolsüz köşe parkları nedeniyle itfaiye araçlarının sokağa girememesi veya hidrantlara ulaşamaması yangınlara müdahaleyi geciktirmekte, bu durum can ve mal kaybı riskini katlamaktadır.

Kaynakça:

• Tekeli, İ. (2010). İstanbul’un Ulaşım Tarihi ve Kentsel Hareketlilik. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  
• İBB Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Raporları (2024). Tarihi Merkezlerde Otopark Kapasitesi ve Sokak Parklanma Analizi.
  
• Çelik, Z. (1993). 19. Yüzyılda Osmanlı Başkenti: Değişen İstanbul. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. (Şişli ve Pera bölgesinin parselasyon ve sokak tarihi).
  
• TMMOB Şehir Plancıları Odası (2022). İstanbul Ulaşım Ana Planı Değerlendirme Raporu.